ZERO WASTE LIFESTYLE * Eten weggooien is zonde, punt. Of je nu kijkt naar de 34 kilo voedsel die wij Nederlanders jaarlijks per persoon niet eten, de verspilde energie, of de wereldwijde honger… En je eigen oogst wil je ook niet in de gft-bak laten eindigen! Gelukkig kun je met een beetje slim food management en een optimaal ingerichte koelkast verschil maken. Zo houd je alles maximaal vers en eetbaar, van supermarktkoopje tot moestuintrots.

Wekelijks krijg ik een bulk verse groenten en fruit geleverd van de biologische boer en in het seizoen oogst ik zelf aardbeien, appels, kweeperen en bonen. Verder kook ik vaak voor twee of meer dagen en ik heb allerlei inmaaksels in potjes in de koelkast die eenmaal geopend geen weken meer houdbaar zijn. Ik probeer mijn koelkast zo slim mogelijk te managen, zodat er niets weggegooid hoeft te worden. In deze blog geef ik allerlei inzichten, tips en trucs voor een langere houdbaarheid van onder andere verse groente, beperkt houdbare supermarktproducten, kliekjes en meer.

Slim koelen

Een koelkast van 10 jaar oud heeft vaak een uniforme temperatuur die rond de 6 graden ligt. Hoewel dit veilig is voor zuivel, is het verre van optimaal voor veel groenten en fruit. Groene bladgroenten hebben een hoge luchtvochtigheid nodig om knapperig te blijven, terwijl hard fruit juist een drogere omgeving nodig heeft om rotting te voorkomen. De nieuwste generatie koelkasten speelt hierop in met ‘vershoudzones’. In deze compartimenten wordt de luchtvochtigheid apart geregeld en de temperatuur constant net boven de 0 graden gehouden. Hierdoor blijven vitaminen veel langer behouden en blijft je krop sla tot wel twee weken langer vers. Dit betekent dat je minder vaak naar de winkel hoeft en minder groenten ongebruikt in de gft-bak belanden.

Energieverbruik

Naast het besparen van voedsel, is het energieverbruik van het apparaat zelf een cruciaal onderdeel van een groene keuken. De koelkast is het enige apparaat in huis dat 24/7 aan staat. Oude koelkasten zijn vaak enorme stroomvreters. Een moderne koelkast met een hoog energielabel verbruikt tot wel 60% minder stroom dan een model van vijftien jaar oud. Dit verlaagt niet alleen je maandelijkse lasten, maar vermindert ook de druk op het elektriciteitsnet en de CO2-uitstoot.

Ik ben inmiddels aan het kijken naar nieuwe oplossingen, want de koelkast in mijn keuken is aan vervanging toe binnen nu en een jaar. Dus ga ik op zoek naar merken die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan. Dit uit zich niet alleen in het verbruik, maar ook in de recyclebaarheid van de materialen en de beschikbaarheid van reserveonderdelen. Een apparaat dat vijftien jaar meegaat en daarna gerecycled kan worden, is altijd een groenere keuze dan een goedkoop model dat na enkele jaren op de stort belandt. En bijvoorbeeld een no frost-vriezertje is zuiniger dan een gunstig energielabel, zeker omdat ik zonnepanelen heb.

De ideale indeling van de koelkast

Voedsel lang goed houden in de koelkast is iets waar ik niet altijd heel erg over nagedacht had, maar ik ben me er eens in gaan verdiepen. De beste koelkastindeling is gebaseerd op een simpel natuurkundig principe: warme lucht stijgt en koude lucht daalt. Door je koelkast slim in te richten, verleng je de houdbaarheid van producten aanzienlijk.

Van boven naar beneden:

• Bovenste planken (gematigde kou): producten die niet meer bereid hoeven te worden. Denk aan sauzen, spreads en geopende potten, zoals je jam of chutney.
• Middelste planken: (plantaardige) zuivel, eieren en vers broodbeleg.
• Onderste plank (koudste gedeelte): wist je dat de koudste plek vaak net boven de groentela is? Dit is dé plek voor bederfelijke versproducten en kliekjes.
• Groentelade(s): onverpakte groenten en fruit, eventueel in papier of vochtige doek (zie verderop). Heb je twee lades? Gebruik er één voor fruit en één voor groenten.
• Deurvakken (‘warmste’ plek): Door het openen en sluiten schommelt de temperatuur hier het meest. Geschikt voor producten als dranken, mosterd, ketjap, sojasaus, miso, sambal, jam, margarine.

TIP: Ga je je keuken indelen en heb je het nog voor het kiezen: zorg dan voor een koelkast op hoogte. Als je steeds moet bukken om erin te kijken, ontgaan je vaak een aantal zaken. Verder: zet sowieso producten die snel op moeten op ooghoogte.

TIP: Een draaiplateau achterin of bovenin de koelkast is superhandig voor je verzameling glazen potjes met sauzen, inmaaksels of fermentaties. Eén draai en je houdt zicht op alles wat er staat.

TIP: Zorg dat alle gebruikers checken of ze de koelkast goed sluiten. Een tijdlang maakten bouwvakkers gebruik van mijn koelkast en lag er ineens steeds water op een bepaalde plank. Nadat ze weg waren, had ik daar plots helemaal geen last meer van. Vermoedelijk sloten ze de deur niet goed: een wat oudere koelkast die niet meer zo vlotjes dicht valt.

Bewaren in glas, papier, doek, mandje of pannetje

Glas

Gecombineerd met glazen bewaarbakjes en glazen potten creëer je een gezonde, overzichtelijke, hygiënische en duurzame omgeving.

• Zien is eten: in een glazen bakje zie je direct wat erin zit. In de strijd tegen voedselverspilling is ‘uit het oog, uit het hart’ de grootste vijand. Als je die restjes en kliekjes ziet liggen, gebruik je ze sneller.
• Hygiëne en smaak: glas is niet-poreus. Het neemt geen geurtjes of kleuren op (denk aan die rode tomatensaus die plastic bakjes voorgoed verkleurt) en geeft geen schadelijke stoffen af aan je eten.
• Thermische massa: glas houdt kou beter vast dan plastic. Als je de koelkastdeur opent, helpen je glazen bakjes om de temperatuur binnenin stabieler te houden.
• Multifunctioneel: als het borosilicaatglas is, kun je kliekjes direct vanuit de vriezer of koelkast in de oven of magnetron opwarmen en op tafel serveren.

TIP: Stapel op datum. Label de bakjes met makkelijk te verwijderen schilderstape en watervaste stift. Zet de bakjes met de kortste houdbaarheid bovenop of vooraan.

Papier

Het gebruik van papieren zakken is een old school methode. De biologische groenten in mijn weekpakket zitten in papieren zakken. Ik laat ze daar in zitten en dan blijven ze langer goed. Ik schrijf erop wat erin zit met een datum.

Groenten ‘ademen’ nog steeds nadat ze geoogst zijn. In een plastic zak kan dit condensvocht nergens heen, waardoor het op de groente blijft liggen. Dit versnelt het rottingsproces, denk maar aan die snotterige spinazie onder in een plastic zak). Papier absorbeert dit vocht, waardoor de buitenkant van de groente droog blijft en schimmels minder kans krijgen. Papier is ook poreus, Het houdt daardoor genoeg vocht vast om te voorkomen dat groenten razendsnel uitdrogen, wat gebeurt als je ze los in de koelkast legt, maar laat tegelijkertijd voldoende lucht door. Ook zorgt papier voor donkere bewaring, wat bij bepaalde groenten, zoals aardappelen en uien, voorkomt dat ze gaan uitlopen bij te veel licht.

TIP: Zodra de papieren zakken uiteindelijk versleten, vies of vochtig zijn, kunnen ze (mits er geen plastic venstertje in zit, of ze zijn bedrukt met inkt) op de composthoop. Zo is de cirkel weer rond!

Welke groenten doen het goed in papier?

In de koelkast:

• Paddenstoelen: in plastic worden ze snel slijmerig; in een papieren zak blijven ze dagenlang stevig en droog.
• Harde groenten: wortels, pastinaak en bieten (zonder loof) blijven in papier langer goed omdat het papier condens opvangt.
• Bladgroenten: voor sla en raapstelen werkt papier goed als tussenlaag. Wikkel ze in een licht vochtige papieren zak of keukenrol en leg ze dan in een bak of op een bord. Zo blijven ze knapperig.

Buiten de koelkast:

• Fruit dat moet narijpen: bananen, avocado’s of peren rijpen sneller en gelijkmatiger in een papieren zak omdat het ethyleengas (het rijpingshormoon) geconcentreerd blijft, terwijl de vrucht niet verstikt.

Vochtige doek

Groenten die écht snel uitdrogen en slap worden, zoals asperges of radijsjes, kun je beter in een vochtige doek wikkelen.

Mand

Van die rotan ‘schaalmandjes’ van de kringloop zijn ideaal om fruit te oogsten en meteen tot de consumptie of verwerking in de koelkast te stallen.

Pannetje

Soms zet ik afgekoelde pannetjes met bijvoorbeeld te veel gekookte pasta in de koelkast met het deksel er ondersteboven op: daar bovenop is dan nog plek voor een plat glazen bakje met de saus.

Schoonhouden van de koelkast

Vermijd agressieve chemische middelen. Die wil je niet in de buurt van je onverpakte groenten hebben, en ze kunnen de rubbers van je koelkast aantasten. Het beste meng je warm water met een flinke scheut natuurazijn. Azijn ontvet en doodt bacteriën op natuurlijke wijze. Met een papje van baking soda kun je hardnekkige vlekken of nare geurtjes wegschuren zonder krassen te maken.

Maak er een gewoonte van om vlak voordat je de nieuwe boodschappen haalt of krijgt bezorgd, de planken die leeg zijn even af te nemen met een doekje. Zo kost het je bijna geen tijd en blijft de koelkast altijd fris. Check bij de aanschaf van een nieuwe koelkast of de glasplaten en deurvakken makkelijk losklikken om ze ff gauw in een sopje te leggen of in de vaatwasser te stoppen. Ik kijk bij mijn volgende koelkast ook of er niet te veel gekke richeltjes zijn waar altijd viezigheid achter blijft hangen als ik even niet oplet.

Schoonhouden begint bij slim indelen. Zet alles wat kan lekken (zoals een ontdooiend doosje bessen) in een glazen bakje of diep bord. Dit voorkomt dat sappen op de glazen planken terechtkomen. Achter en rond de deurrubbers hoopt zich vaak vuil op, haal dat weg. Een schoon rubber sluit beter af, waardoor de koelkast minder hard hoeft te werken en dus minder energie verbruikt.

TIP: in een koelkast kunnen sterke geuren zoals van zelfgemaakte kimchi blijven hangen. Een klein schaaltje met gedroogd koffiedik absorbeert geurtjes. Een halve citroen met wat zout erop (in de deur van de koelkast) zorgt voor een neutrale, frisse geur.

Slim invriezen

Waar ik voor binnenkort naar uitkijk, is een no frost-vriezertje voor in de schuur, om wat beter te kunnen meal preppen en om fruitoogst gedurende het seizoen te verzamelen voor bulkverwerking later in de herfst. Ook voor de vriezer heb ik wat zero waste-tips.

• Vries soepen, sauzen, pasta, gekookte granen of groente in platte glazen bakjes of (herbruikbare) zakjes plat in de vriezer: zet ze rechtop in een lade zetten. Dit bespaart veel ruimte, én het ontdooit sneller.
• In een vriezer is datm/productlabelen helemaal cruciaal, dus ook hier weer: schilderstape met een watervaste stift.
• Als je vloeistoffen invriest in glazen potten, zoals soep of saus, laat dan altijd zo’n 2 centimeter ruimte aan de bovenkant vrij, zodat de vloeistof kan uitzetten uit als deze bevriest.
• De bovenste lade is vaak bedoeld om producten snel in te vriezen (hogere koude-intensiteit), dus gerechten uit eigen keuken stop je daar, producten die al bevroren zijn uit de supermarkt kunnen in de lades eronder.

Bonustip: koel houden buiten de koelkast

Voor een stapeltje bakjes voor een picknick of een te grote pan die je koel wilt houden, kun je in de zomer een hooikist ofwel hooimadam/ecostoof gebruiken. Of wikkel de pan/bakjes in een warmte werend schapenwollen dekentje en zet die in een houten kist of picknickmand. Eventueel stop je er nog een bevroren fles sap bij, in plaats van een kunststof koelelement met onduidelijke synthetische vloeistof erin.

Deze blog betreft een samenwerking, ik heb de hele inhoud geschreven vanuit mijn eigen visie: handig om al deze voedselbesparende tips rondom koelen en vriezen bij elkaar te hebben. Extra tips zijn welkom in de comments!