Ketchup van meidoornbessen

PLANTAARDIGE LIFESTYLE * In het Voedselbos Schijndel staan een paar flinke meidoorns die dit jaar vol in de bessen staan. Ik maakte er een potje meidoornbes-ketchup van. En die smaakt!

De meidoorn is een veelzijdige struik. In wildplukkringen en binnen het ontwerp van voedselbossen zie je de meidoorn altijd wel genoemd worden, vanwege de ecologische waarde, maar ook om de oogst. Ik ben vrijwilliger in Voedselbos Schijndel. Ik geef af en toe een rondleiding, sta op lokale markten om het voedselbos te promoten, plant bomen en denk mee over de communicatie.

Het voedselbos begint nu na een aantal jaren (de eerste aanplant begon in 2019) oogst te geven. Afgelopen week plukte ik een bakje meidoornbessen, de struiken hingen namelijk barstensvol. Ik besloot eens op te zoeken wat ik daarmee kon en dat bleek bijvoorbeeld: ketchup maken.

Verschillende soorten meidoorns

Goed te weten als je gaat oogsten: in Nederland en Vlaanderen zijn er van nature twee soorten meidoorns, maar in voedselbossen en eetbare tuinen worden vooral Oost-Aziatische, Mediterrane of Amerikaanse soorten aangeplant vanwege hun grotere, smaakvollere vruchten.

Inheemse meidoorns

Meidoorns zijn onderdeel van de rozenfamilie (rosaceae). Inheemse wilde soorten zijn de eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna) en de tweestijlige meidoorn (Crataegus laevigata). Dat zijn middelgrote struiken met scherpe doorns en rijke witte lentebloesem. Ze dragen in oktober kleine, helderrode en soms meer oranje bessen van met een melige textuur en vrij droge smaak. De grootte varieert, iets tussen een groene erwt en kikkererwt. Die bessen zijn wel prima voor verwerking tot gelei, siroop, elixer of ketchup. Ze geven na koken veel pectine af, maar zijn niet echt smakelijk om zo uit de hand te eten.

Meidoorns in het voedselbos

In de permacultuur en voedselbosbouw zie je rassen die grotere vruchten geven met meer vruchtvlees en een betere balans tussen zoet en zuur. Ik heb in de botanische tuin van Berlijn ook een immens verrassende verzameling meidoorns gezien. Hier wat soorten:

• Chinese Meidoorn/Shan Zha (Crataegus pinnatifida) met bessen van wel 2,5 tot 3,5 centimeter doorsnee (ter grootte van een kleine kerstomaat of druif). Bekende rassen zijn de ‘Big Golden Star’ en ‘Big Ball’. Ze hebben een stevige, friszure en zoete smaak. In China worden ze verwerkt tot geconfijte spiesjes (Tanghulu) en meidoornsnoepjes.
• Meidoorn ‘Big ball’ (Crataegus pinnatifada ‘Big Ball’) sierlijke, winterharde doornloze struik met mooie herfstkleuren en geurige lentebloei. De grote, glanzend rode bessen zijn heerlijk zoetzuur en perfect voor het maken van jam, gelei of thee.
• Azaroolmeidoorn (Crataegus azarolus) komt uit het Middellandse Zeegebied en het nabije oosten. Bessen van circa 2 centimeter, vaak geel, oranje tot rood van kleur. Geschikt voor sap, jam en compote, worden schijnbaar ook wel vers gegeten.
• Mexicaanse meidoorn (Crataegus mexicana) met geeloranje geurige vruchten tot wel 3 centimeter, vers en verwerkt eetbaar. Beroemd in de Mexicaanse keuken onder de naam Tejocote. Wordt veel gebruikt in traditionele winterdranken (Ponche Navideño) en compote.
• Grootvruchtige meidoorns Crataegus schraderiana of Crataegus pinnatifada ‘Major’

TIP: Bij voedselboskwekerij Arborealis vind je meerdere soorten, zelfs kruisingen met lijsterbes of mispel en andere ‘doornsoorten’ met bessen.

Waar zijn meidoornbessen goed voor?

Meidoorn heeft een lange geschiedenis in zowel de traditionele volksgeneeskunde als de moderne kruidengeneeskunde. Het is dé plant voor hart en bloedvaten. Zowel de bloesems, het blad als de bessen bevatten krachtige inhoudsstoffen die de hartspier versterken, de doorbloeding stimuleren en de bloeddruk reguleren. Daarnaast heeft meidoorn een mild rustgevend effect, wat uitkomst biedt bij stress en hartkloppingen. In het voorjaar zijn de bloesems en bladeren geschikt voor medicinale thee en tincturen, boordevol flavonoïden. In het najaar, rond oktober, zijn de bessen rijk aan dezelfde heilzame stoffen, aangevuld met een flinke dosis vitamine C, antioxidanten en pectine, een waardevolle oplosbare vezel die gunstig is voor de darmflora en de spijsvertering.

Veiligheid en medische opmerking:

De pitten van meidoornbessen zijn giftig! Hoewel meidoorn als voedingsmiddel (zoals in gelei of ketchup) volkomen veilig is, is het bij medicinaal gebruik (zoals hooggedoseerde supplementen of tincturen) belangrijk om op te letten als je al bloeddruk- of hartmedicatie (zoals betablokkers of digoxine) gebruikt. Meidoorn kan de werking van die medicijnen namelijk versterken.

Recept voor meidoornketchup

Ingrediënten

Voor de basis:

• 200 g meidoornbessen, gewassen en van steeltjes en bladeren ontdaan
• 120 ml ciderazijn of (zelfgemaakte) appelazijn
• 120 ml water
• klein gesteriliseerd/uitgekookt mosterd/kappertjespotje van 150–200 ml

Voor het op smaak brengen (let op: ná het zeven):

• 60 g donkere basterdsuiker of ruwe rietsuiker
• ½ theelepel fijn zeezout / ca. 2,5 gram
• ¼ theelepel versgemalen zwarte peper
• ¼ theelepel gemalen piment (NB deze had ik zelf niet in huis)
• ¼ theelepel gemberpoeder
• 1 mespunt kruidnagel (gemalen)
• Optioneel: snufje cayennepeper, of andere kruiden die je zelf vind passen

Bereidingswijze

1. Koken Doe de 200 gram bessen met 120 ml water en 120 ml azijn in een kleine pan met dikke bodem. Breng aan de kook, zet het vuur laag en laat afgedekt zo’n 20 tot 25 minuten zachtjes koken tot de bessen zacht en gebarsten zijn.
2. Zeven Druk de massa door een fijne metalen zeef of passe-vite boven een kleine steelpan. Wrijf goed door om al het fruitvlees mee te nemen; de pitten blijven achter in de zeef. Ik gebruikte een metalen zeef en een houten lepel.
3. Kruiden en inkoken Voeg de suiker, het zout en alle specerijen toe aan de opgevangen puree. Roer goed door op laag vuur tot de suiker is gesmolten.
4. Indikken Omdat dit een redelijk kleine hoeveelheid is, kookt het snel in: laat het mengsel 5 tot 8 minuten zachtjes simmeren tot het de gewenste ketchupdikte heeft. Blijf erbij en roer voortdurend rustig. Mocht het indikken wat lastig gaan, gebruik dan evt. een mespuntje agar agar.
5. Potje vullen Giet de hete ketchup direct in het potje en draai de deksel er op.

Meehelpen in Voedselbos Schijndel

Ook dit plantseizoen gaan we weer flink aan de slag in Schijndel. Op sommige plekken moeten gaten in rijen worden gevuld van bomen en struiken die zijn uitgevallen. Op andere plekken gaan we voor het eerst planten. Er is een hoop te doen, dus alle hulp is welkom. We hebben twee plantweekenden in de agenda staan. Dat zijn vrijdag t/m zondag 27-28-29 november 2026 en 8-9-10 januari 2027.

Dus zet je pet op, trek je handschoenen aan, haal je laarzen en je schop uit de schuur en kom helpen. Want, zegt een oud Schijndels spreekwoord: “Wie een boom plant, plant hoop”. En hoop kunnen we in deze tijd wel gebruiken. Aanmelden kan via deze link: https://voedselbosbouw.org/doe-mee-aan-de-plantdagen-in-schijndel/

Tot gauw, in Schijndel!