Wintertuinieren

TUINIEREN * Zodra de herfstblaadjes zijn gevallen en de eerste nachtvorst zich aandient, hebben we de neiging om de tuindeuren stevig achter ons dicht te trekken. Zonde, want de wintertuin heeft juist een heel eigen charme. Ik tuinier zelf gewoon door in november, december, januari en februari! Er is namelijk nog van alles te doen én te beleven in je buitenruimte. Zo maak je ook van de wintermaanden in een groen en buitenleven-seizoen.

1. Planten, snoeien en nieuwe composities

Juist de periode van november tot en met februari is de beste tijd om bomen, heesters en vaste planten te planten, behalve tijdens vorstperiodes. De natuur is in rust en meerjarige planten kunnen nu rustig wortelen zonder dat ze energie hoeven te steken in bladgroei.

Bezig blijven in de wintertuin: buiten met planten in de weer, of gezellig binnen actief met het maken van bijvoorbeeld insectenhotels, vogelsnacks of een handig blik voor je rol opbindtouw.

Wintergroen spotten en toepassen

Om ervoor te zorgen dat het uitzicht vanuit je huis of tuinkamer ook in januari de moeite waard is, zijn wintergroene heesters onmisbaar. Zij vormen de ruggengraat van de wintertuin. Waar de rest van de borders bovengronds afsterft, zorgen deze planten voor structuur, diepte en kleur. Ook het plaatsen van een mooie groene hagen is een goed idee. Ik schreef daar eerder een blog over.

Tip: De winter is hét moment om te spioneren in andermans tuinen. Zie je een prachtige wintergroene struik, boom of haag? Maak er een foto van en zoek hem op met apps zoals PlantNet (betrouwbaar) of Google Lens (niet altijd de juiste uitkomsten).

Stekken en scheuren

De winter leent zich ook uitstekend voor het vermeerderen van je planten. Je kunt nu houtige stekken maken van planten en kruiden zoals rozemarijn, salie, lavendel, rozen, chrysanten en laurier.

Daarnaast is dit de tijd om vaste planten op te graven en op te delen (scheuren). Veel vaste planten die een enorme kluit zijn gaan vormen of de halve border hebben overmeesterd, graaf je nu uit. Klief ze in mootjes met een scherpe spade of een oud broodmes; je kunt gewoon dwars door de wortels heen snijden. Zet de nieuwe kluiten op een andere plek (voor je het weet sta je je hele border opnieuw te componeren!), pot ze op voor een plantenruil of zet ze in een stalletje aan de weg om uit te delen. Het oude, uitgeputte hart van de plant kan op de composthoop.

Tip: Als de sneeuwklokjes in januari zijn uitgebloeid, kun je de pollen opgraven, opdelen en op andere plekjes terugzetten voor nóg meer wit moois volgend jaar.

Snoei niet alles af, veel planten hebben juist een mooie structuur, dus als je naar buiten kijkt zie je prachtige silhouetten van zaaddozen, pluimen en halmen, waar ook nog eens zaden in zitten voor vogels en waar nuttige beestjes in kunnen schuilen.

Snoeien, maar ook veel laten staan

Heb je frambozen? Snoei deze dan nu terug en haal een teveel aan uitlopers weg. Grijp verder niet te snel naar de snoeischaar bij uitgebloeide planten. De droge zaaddozen en ranke silhouetten van grassen, teunisbloem, kaardenbol, toorts, brandkruid, ijzerhard, zonnebloem, allium, sierdistels, kattenstaart en hartgespan geven de wintertuin juist structuur. Bovendien zijn de holle stelen een perfecte overwinteringsplek voor nuttige tuinbeestjes, en pikken vogels de laatste zaden eruit. Als de winterzon door het prachtriet (Miscanthus), het oranje Japanse berggras (Hakonechloa macra ‘Beni Kaze’) of de gedroogde bloemen van Brandende liefde (Lychnis) schijnt, is dat puur genieten.

Tip: Wil je toch wat lelijke plantdelen opruimen? Stapel ze dan in hoekjes of op een takkenril: schuilplek voor beestjes.

Veelbelovende rozetten spotten

Kijk tijdens je winterronde eens goed naar de grond. Tweejarige en eenjarige planten zoals toortsen, kaardenbollen, teunisbloemen en vergeet-me-nietjes hebben zich afgelopen zomer uitgezaaid. Je ziet de jonge rozetten nu her en her al groeien. Als ze stevig en ongeveer een hand groot zijn, kun je ze nu al verzetten naar de plekken waar je ze komend voorjaar wilt hebben.

Tip: Zie je nu al brandnetelzaailingen opkomen? Haal ze weg als je een kleine tuin hebt. Ze zijn fantastisch voor de biodiversiteit en je kunt er gezonde thee van zetten, maar in een kleine border gaan ze snel woekeren.

2. De perfecte winterse werkplek: haal het maximale uit je veranda

Hoe fijn is het als je na wat scharrelen in die wintertuin, je koffie, matcha of warme chocomelk wél gewoon ‘buiten’ kunt opdrinken, zonder te verkleumen? Steeds meer tuinliefhebbers kiezen er daarom voor om hun terrasoverkapping dicht te maken. Door te kiezen voor een stijlvolle glazen schuifpui voor je veranda of overkapping, transformeer je een veranda in een handomdraai tot een comfortabele, winddichte tuinkamer. Zo’n glazen pui houdt de gure wind en regen tegen, maar behoudt wel het maximale licht en het vrije uitzicht op je tuin.

Het is de ultieme match voor de wintertuinier. Je zit er heerlijk beschut, maar bent voor je gevoel nog steeds midden in de natuur. Bovendien is het de perfecte, lichte en droge plek voor al je winterse DIY-projecten en het eerste zaaiwerk. Omdat je hier geen last hebt van de elementen, kun je er naar hartenlust bezig zijn met allerlei wintertuincreativiteit.

Tip: Doe een winterse Bioblitz. Ga lekker warm achter het glas zitten en hang vogelvoederbakjes met zuignappen aan je glazen wand of raam. Gegarandeerd vogelkijkplezier van heel dichtbij! Wil je weten wat er verder nog allemaal leeft in je tuin? Zoek met de app Obsidentify actief naar overwinterende kikkers en lieveheersbeestjes tussen de kieren van het houtwerk. Lees op de site van IVN Natuureducatie meer over BioBlitzen in eigen tuin.

Wintergroene kransen, servetringen met droogbloemen en rozemarijn, of smudgesticks maken in je tuinkamer, of buiten met vers gesnoeide wilgentenen klimrekken vlechten voor je planten.

3. Creatieve winter-DIY’s en klusjes voor binnen

Ben je net zo’n tuingek als ik en hou je ervan buiten of binnen actief bezig zijn? Kies wat leuks uit deze lijst aan wintertuinprojecten:

Microgreens kweken: De winter is hét moment om binnenshuis of in je tuinkamer alvast de eerste microgroenten en vroege kruiden voor te zaaien. Maar kijk ook eens goed buiten: onder een afdakje groeien soms spontaan eetbare ‘microgreens’ zoals paardenbloemzaailingen, kleefkruid en veldkers.
Voorzaaien: In januari en februari kun je onder een afdakje alvast lathyrus en juffertje-in-het-groen voorzaaien. Binnen (op de vensterbank/voor een zonnig raam) kunnen de pepers en paprika’s alvast de zaaigrond in, want die hebben een lang groeiseizoen nodig.
Kruiden verwerken: Zelfs in de laatste weken van het jaar kun je nog maggiplant, rozemarijn, tijm, salie en laurier plukken. Haal vlak voor de eerste echte nachtvorst ook nog snel de laatste Oost-Indische kers, munt, melisse en citroenverbena binnen om te drogen voor winterse thee of te vermalen in een koffiemolentje tot bouillonmix. Je kunt van de stelen je eigen wierook of smudgesticks binden en die versieren met droogbloemen.
Slimme potgrond: Graaf molshopen af! De grond die een mol omhoogduwt, komt van diep uit de grond, is prachtig fijn van structuur en onkruidvrij. Ideaal om te bewaren om vanaf april bijvoorbeeld je dahlia’s in op te potten.

Zorg voor de tuinvogels: Maak zelf vetbollen, vogelvoerhangers en pindasnoeren. Of smeer vogelpindakaas tussen de schubben van grote dennenappels. Hang ze aan touwtjes op rondom je overkapping en doe meteen mee met de Nationale Tuinvogeltelling!
Voorbereiding op het voorjaar: Heb alles paraat staan voor als je gaat zaaien straks. Boen zaaitrays en plantpotjes schoon. Maak een handig ’touwblik’ zodat je touw nooit meer in de knoop raakt. Knutsel duurzame plantenlabels, maak afbreekbare zaaibakjes van toiletrolletjes, en knip en plak handige zadenzakjes van oud papier om je afgelopen zomer en herfst verzamelde zaden in te schudden: leuk om weg te geven. Wil je helemaal all the way gaan, creëer dan een zadendoos of mand die je kunt meenemen naar allerlei medetuiniers. Ik heb zo’n mand in de auto staan en neem die op alle afspraken mee naar binnen: gegarandeerd dat mensen er enthousiast induiken en wat uitzoeken.

Tip: Ook is dit de tijd om je schuur in te duiken om tuingereedschap op te knappen (schuren, slijpen en oliën) en eens grondig op te ruimen. Oud hout, gebroken potten? Breng ze naar de stort.

Bouwen en vlechten: Vlecht/knoop plantklimrekken of bouw een takkenril van in de winter gesnoeide wilgentenen. Heb je zin in wat uitgebreidere klussen? Denk eens aan het aanleggen van een wadi, het aansluiten van een regenton, het stapelen of metselen van stapelmuurtjes, een kruidenspiraal, sleutelgattuin, of het maken van een insectenhotel.
Creatief na de storm: Verzamel mooie afgewaaide takken om een mobiel van te maken, of maak een sfeervolle ’takkenboom’ waar je wensen voor het nieuwe jaar in kunt hangen.

Deze blog is geschreven in een samenwerking met Tusol, een bedrijf dat tuinoverkappingen en toebehoren levert. Ik schrijf soms van dit soort samenwerkingsblogs, omdat ik er mijn missie mee kan blijven uitdragen, in dit geval het promoten van ecologisch tuinieren.