De zeldzaamheid van een donkere hemel

Dark Sky

Een donkere hemel is een zeldzaamheid. Wist je dat onze aardbol zwaar te lijden heeft onder lichtvervuiling? En dat dieren en mensen stukken gezonder zijn als ze echt pikdonkere nachten hebben? En dat Nederland een van de meest lichtvervuilde landen ter wereld is?

Miljoenen jaren lang heeft al het leven op aarde een voorspelbaar ritme gehad van dag en nacht. Het zit in het DNA van alle planten, dieren en mensen. Al het leven p aarde hangt af van die balans tussen licht en donker. Ze hebben direct invloed op voortplanting, voeding, slaap en bescherming tegen vijanden.

De uitvinding van het elektrische licht aan het eind van de 19e eeuw was een revolutie. Maar dat was ook meteen een verstoring van de dag- en nachtcyclus.

De organisatie IDA (International Dark-Sky Association) wijdt zich aan de promotie van Dark Sky Parks en spoort overheden aan ze op te richten. Een DSP is een gebied waar de nacht van een onderscheidende kwaliteit is, en waar je echt een sterrenhemel kunt bewonderen als het helder is. Het is een gebied dat beschermd wordt vanwege de wetenschappelijke, natuurlijke, educatieve en culturele waarde. Er heerst een zoegeheten lichtprotocol.

Wat een te lichte hemel teweegbrengt

Wist je dat:

  • Voor nachtdieren kunstlicht waarschijnlijk de meest dramatische verandering is die mensen aan hun leefomgeving hebben toegebracht.
  • Wetenschappelijk bewijs aantoont dat kunstlicht ’s nachts een negatief en zelfs dodelijk effect heeft op amfibieën, vogels, zoogdieren, insecten en planten.
  • Van alle dieren op onze planeet, de zeeschildpad het allermeest lijdt onder nachtelijke lichtvervuiling?  Lees verder (Engelstalig) als je hierover meer wilt weten.
  • Onderzoek uitwijst dat kunstlicht ’s nachts een negatief effect heeft om de gezondheid van mensen, en zelfs een toename van overgewicht, depressies, slaapstoornissen, diabetes, borstkanker kan veroorzaken?
  • Elk jaar miljoenen vogels sterven omdat ze botsen tegen onnodig verlichte gebouwen en torens.
  • Om het schadelijke effect van lichtvervuiling tegen te gaan, je verlichting alleen aan moet doen als het echt broodnodig is, en dan alleen op de plek waar het echt nodig is, en dat je het dan niet lichter dan noodzakelijk maakt, zorgt dat je blauw-lichtuitstoot voorkomt en dat lampen naar beneden gericht zijn en eventueel afgeschermd aan de zijkanten.
  • Voor je eigen gezondheid: alle verpakkingen met nieuw CFL- en LED-lampen vermelden info over de kleurtemperatuur. Kies voor een lage kleurtemperatuur voor binnen- en buitenverlichting . Dat is het minst schadelijk voor jezelf en het leven om je heen.

Bezoek een Dark Sky Park

Er zijn zo’n 40 Dark Sky Parks (DSP). Beroemd zijn Death Valley en de Grand Canyon in de Verenigde Staten, Galloway in Schotland en de Eifel in Duitsland.

Een DSP is intens donker, de duisternis is stevig beschermd en er is een educatiecentrum waar je meer kunt leren over het belang van duisternis op onze aardbol.

Ik ging wandelen in Lauwersmeer National Park, naast De Boschplaat op Terschelling het tweede donkere natuurpark in Nederland. Er zijn plannen om het hele Waddengebied tot Dark Sky region te verklaren.

Vóór 1969 is de Lauwerszee, een voormalige binnenzee, net als de Waddenzee. De getijden oefenen er dagelijks hun invloed uit. Zout en vers water mengen continu. Na de vreselijke stormramp van 1953 werd besloten de Lauwerszee volledig af te sluiten. Zo veranderde de naam in Lauwersmeer. Dit was een gigantisch project, afgerond in 1969.

In een relatief korte periode is dit een prachtig natuurgebied geworden. Het meer, de bossen en de velden bieden een rustgebied voor trekvogels tijdens hun lange reizen naar het noorden of zuiden. In de afgelopen jaren zijn er zelfs zeearenden gezien. Het gebied biedt onderdak aan een enorme variëteit van dieren.

hemel Dark Sky

Boswachter Jaap Kloosterhuis neemt groepen mee op nachtexcursies, iets wat al een zeldzaamheid is, want in de meeste Nederlandse natuurgebieden mag je na zonsondergang helemaal niet komen.

Langzaam wordt het donker…

Vleermuizen vliegen boven de bomen. Spinnen kruipen onder een blad vlakbij hun web.

hemel

Het is een bijzondere wandeling, met een speciaal gevoel: lopend door een onbekend bos, in het donker, een pietsje eng, maar ook superspannend.

Jaap vertelt dat mensenogen moeten wennen aan duisternis. “Geef ze de tijd en dan zul je merken dat je langzaam contouren van paden en bosjes begint te ontwaren. Je ziet de sterren die je verder loodsen en… je merkt dat je oren beter gaan werken.”

Luister naar Jaaps nachtelijke avontuur:

 

dark sky folderInformatie Dark-Sky Park Lauwersmeer

Lauwersmeer National Park kun je te voet, per fiets, boot of kano ontdekken. Er zijn strandjes om te zwemmen.

Sterren: ’s nachts kun je bij heldere hemel de sterren van Cassiopea, Perseus, Grote en Kleine Beer, de Poolster en de Dolfijn zien. Op sommige nachten kun je zelfs het beroemde noorderlicht van de Noordpool zien.

Activiteiten: Er zijn excursies onder leiding van een gids. Op de agenda van het Activiteitencentrum van Staatsbosbeheer staat meer te lezen. Ook is er een foldertje met info: de Dag- en Nachtkaart.

Eten en drinken: in de haven van Lauwersoog (lunch: Meer Cafe en diner ’t Ailand) en vislunch bij de palingrokerij van Gaele Postma in Zoutkamp.

Slapen: Kamperen kan op natuurcamping De Pomp in Nationaal Park Lauwersmeer, op 3 kilometer van Dokkumer Nieuwe Zijlen. Meer luxe vnd je in B&B d’Olle Pastorie in Vierhuizen en een leuke eco-overnachting kun je boeken bij Het Groene Huisje in Molenrij.

Beste periode voor een aardedonkere hemel

Zomernachten zijn het minst donker, zeker niet in de noordelijke landen op het noordelijk halfrond. De beste donkere hemel tref je van mei tot eind juni, alleen zie je dan wat minder sterren. De allerbeste periode is herfst, winter en vroege lente. Vorjaar en najaar zijn perfect om sterrenstelsels en planeten te ontdekken, de winter is het beste voor sprankelende sterrenhemels. En kijk dan ook nog even naar de precieze periode: rond middernacht in het eerste of derde maankwartier. Je ziet dan de maan met zijn kraters en vele planeten.

Meer over Dark Sky Parks in de rest van de wereld

Dark-Sky Parks in Engeland

  • Northumberland Dark Sky Park, England
  • Brecon Beacons Dark Sky Reserve, Wales
  • Galloway Forest Park, Scotland
  • Exmoor Dark Sky Reserve, Devon, England

Op de website van de International Dark-Sky Association lees je over de missie en doelen en waar je ter wereld nog meer donkere-hemelparken kunt vinden.